May 8, 2013 - Genel    No Comments

Evde Prematüre Bebek Bakımı

Evde Prematüre Bebek Bakımı

Prematüre bebeklerin yenidoğan yoğun bakım  ünitesinden taburcu edilme zamanı önemli bir konudur. Hastaneden erken çıkma  bebek ile anne arasındaki bağı kuvvetlendireceği gibi bebeğin gelişeceği  çevrenin düzenlenmesi, hastane enfeksiyonlarının önlenmesi ve hastane  masraflarının azaltılması yönünden de faydalıdır. Buna karşılık hastaneden erken  çıkma; bebeğin genel durumunun bozulmasına ve tekrar hastaneye yatırılması  gereksinimine yol açabilir ve bu durum bebeğe olduğu kadar aileye de ilave bir  stres kaynağı olur.

Prematüre doğan bebeklerin ebeveynleri, bebek  taburcu olup eve geldikten sonra 3 değişik dönemden geçerler. İlk döneme “öfori  dönemi” denir ve evdeki ilk 6 haftalık süreyi kapsar. Bu dönemde ebeveynler  anne-baba olmanın mutluluğunu yaşar ve çocuğun eve gelmiş olmasından dolayı  sevinç içerisindedirler. İkinci dönem bir mutsuzluk dönemidir ve 6 ay kadar  sürebilir. Bu dönemde aile çocuklarının düşündüklerinden daha küçük olduğunun,  gelişmesinin daha geri olduğunun farkına varır ve bu sorunlarla baş  edemeyeceğini düşünerek endişelenir Son dönem kabullenme dönemi olarak  adlandırılır. Bu dönemde anne ve baba, çocuklarını olduğu gibi ve hayatlarının  doğal bir parçası olarak kabul etmeyi öğrenir ve normal hayatlarına döner.  Çocuğun büyümesi ve gelişmesi normal veya çok hafif bir gelişme geriliği varsa,  aile içindeki stres daha azdır ve normal hayata dönüş çok daha hızlı meydana  gelir.

VÜCUT ISISININ  KORUNMASI

Prematüre bebekler zamanında doğan bebeklere göre  farklılıklar gösterirler. Gestasyon haftaları büyüdükçe vücutlarındaki oluşumlar  tamamlanmaya ve bizlerin dışarıdan verdiğimiz desteğe daha az ihtiyaç duymaya  başlarlar. Cilt altı yağ tabakaları olgunlaşmadığı için hipotermi (vücut ısının  düşmesi) gözlenebilir. Bu nedenle zamanında doğan bebeklere göre daha çabuk  üşürler. Vücut ısılarının korunması için alınan kıyafetlerin uygun boyutta  olması, vücutlarının her yerini sarması gerekmektedir. Bu sağlanamıyorsa  prematüre kendini ısıtmak için daha fazla enerji kullanacak, bu da büyüme hızını  yavaşlatarak farklı problemlerin oluşmasına neden olacaktır. Eğer; uygun boyutta  pamuklu kıyafetler bulunamaz ise el ve ayaklarına pamuk, gazlı bez sarılarak,  iki tulum üst üste, eldiven ve çoraplar çiftli giydirilerek çözüm  üretilebilir.

Oda sıcaklığı sabit tutulmalıdır. (24 °C – 25 °C)  Çok soğuk ve çok sıcak ısı değişikliklerinin bebeğin sağlığını tehlikeye  sokacağı unutulmamalıdır. Mümkünse odada termometre bulundurulmalıdır. Digital  kulak termometresi bebeğin ısı ölçümünün kontrolü için fayda  sağlayacaktır.

BESLENME

Prematüre bebeklerin besin ihtiyaçları zamanında  doğmuş bebeklerinkinden daha fazladır. Büyümeyi yakalayabilmek için aldıkları  enerji doğru hesaplanmalı, beslenmesi ona göre düzenlenmelidir.

Emme, yutma, nefes alma koordinasyonlu refleks  33. gestasyon haftasından sonra geliştiği için daha önceki haftalarda bebekler  gavajla beslenmelidir. (Gavaj: Mideye ağız veya burundan sonda takılarak,  sondadan anne sütü veya mama ile besleme yöntemidir.)

Bebeğin bakımının büyük ölçüde tıbbi personele  bağımlı olduğu ilk dönemlerde anne sütü verilmesi anne ve bebeğin duygusal  ihtiyaçları açısından büyük faydalar sağlar. Anne sütüyle beslenme şekli gerek  emzirme metodları, gerek biberonla, gavajla beslenme ve anne sütünün önemi aile  hastanemizde kaldığı süre içerisinde sürekli verilmektedir.

Anne sütünün önemi asla tartışılmaz. Anne  serviste yattığı süre içerisinde süt salınımının artması için süt pompası ile  sütleri toplanır. Bu işleme evde de devam etmesi gerekebilir. Bu dönemde  sütlerin saklama koşulları ve hazırlanışı ile ilgili kurallara  uyulmalıdır.

Anne sütü;

  • Derin dondurucuda, 6 aya kadar,
  • Buzlukta, 1 aya kadar,
  • Buzdolabı rafında, 24 saat’e kadar,
  • Oda sıcaklığında, 8 saat ‘e kadar saklanabilir.

Anne sütü ısıtılarak verilmez. Bebeği beslemeden  1-2 saat evveli oda sıcaklığında bekletilerek veya benmarie usulü ılıtılarak  verilebilir.

Eğer prematüre, anne sütünün yanında mama desteği  ile besleniyorsa; mama hazırlama koşulları ve biberonla beslenme kurallarına  uyulmalıdır.

Mama  Hazırlığı:

Malzemeler:

  • Steril su (İçme suyunu temiz bir kapta kaynamaya başladıktan sonra 10 dakika  kadar kaynatın).
  • Steril biberon (ölçülü biberonlar ve en sağlıklısı cam biberonlar kullanın.  Biberonların emziklerini ve biberon emziklerinizi hatta süt pompanızın  aparatlarını sterilizatör cihazında buhar ile sterilizasyon yöntemi ile steril  edilebilir ya da ayrı temiz bir tencere edinerek bütün parçaların üstünü  kaplayacak şekilde içme suyu ile kaynatma yöntemi ile steril  edebilirsiniz).
  • Steril biberon emziği (silikon veya kauçuk biberon emzikleri kullanılabilir.  Dikkat edilmesi gereken emziklerin deliklerinin büyüklüğüdür. Akış hızının damla  damla olmasına dikkat ediniz. Deliklerin büyük ve akış hızlarının hızlı olması  aspirasyon riskini doğurabilir).
  • Uygun mamalar (prematüre mamaları ve miadında doğmuş bebekler için  hazırlanmış mamaların birbirlerinden farklılıkları vardır. O nedenle doktorunuza  danışarak mama kullanınız).

Hazırlık

Mamaların içinde ölçekler bulunmaktadır. Biberonu  düz bir zemine yerleştirerek steril suyu 30 cc (30 ml) ölçüsüne kadar koyunuz.  İçine mama ölçeği ile 30 cc’ye 1 ölçek, 60 cc’ye 2 ölçek vb. hazırlayarak,  biberonun ağzını kapatarak iyice çalkalayınız. Biberon ısıtıcısında mamayı  ısıtabilirsiniz. Biberon ısıtıcı yoksa biberonu sıcak suyun içine oturtarak da  bu işlemi uygulayabilirsiniz.

Mamanın ısısını cildin en hassas ve en ince  bölgesi olan el üstü veya el bileğinin içine damlatarak kontrol ediniz ve öyle  beslemeye geçiniz.

Bazı prematürelerde aldığı miktar ölçüm açısından  önemlidir. Vereceğiniz miktarı enjektör ile ölçerek biberonla  verebilirsiniz.

Temizlik

Bebeğinize kullandığınız emzik, biberon vb.  mutlaka steril ederek kullanınız. Kirli biberonları bulaşık deterjanı ile  biberon fırçasıyla içini iyice yıkayarak temizleyip steril ediniz.

Emzirme pozisyonları farklılık gösterir. Bebek  emzirme aşamasına geldikten sonra yenidoğan yoğun bakım ünitesi ve bebek bakım  odası hemşireleri tarafından emzirme teknikleri eğitimi verilecektir.

Ev ortamında emzirme işlemi için temin edeceğiniz  rahat bir koltuk hem sizin rahatlığınız hem de bebeğinizin rahat emebilmesi için  kolaylık sağlayacaktır.

Prematürenin gerek hastanede yattığı dönemde  gerekse taburcu olduktan sonraki beslenmesi yalnızca besin ihtiyaçlarının  karşılanması anlamına gelmez. Bu dönemdeki beslenme şekli, çocuğun tüm yaşamını  etkileyebilecek özelliklere sahiptir. Bebeğe kalori ile diğer besin  elemanlarının da uygun şekilde verilmesi bebeğin beyin gelişimi ile bağırsak ve  endokrin fonksiyonların gelişimini etkileyebildiği gibi erişkin yaşta  karşılaşabileceği şişmanlık, ateroskleroz, hipertansiyon ve allerji gibi çok  değişik sorunların ortaya çıkmasını da etkileyebilir. Bu nedenle, bebeklerin  doğru zamanda doğru şekilde beslemesi önem kazanır.

Prematüre beslenmesinde anne sütüne ek mamalar  anne sütüyle birlikte verilebilir. (EO protein mama) Bunun yanında  multivitaminler, demir, fosfor vb. eklenebilir. Taburcu olurken ilaçların  kulanım şekilleri, dozları ve saatleri yenidoğan hemşireleri tarafından aileye  anlatılmalı ve taburcu formunda belirtilmelidir.

Beslenme  sorunları:

Prematüre bebeklerde beslenme problemlerine daha  sık rastlanır. Bu sorunların çoğu hemen doğum sonrası dönemde görülmekle beraber  emme ve yutma sorunları uzun süre devam edebilir. Bu aşamada yine; yoğun bakım  ünitesinde aile beslemeye ortak edilerek ev aşamasında kendi başlarına beslemede  eğitilmelidir. Dikkat edilmesi gerekenler besleme esnasında bebeğin başını 45  derece açı ile tutmak, biberon emziğinin akış hızını ayarlamak, mamanın ısısını  kontrol etmek, anne sütü veya mamanın miktarını ayarlamak ve besleme işlemi  yapan kişinin rahatlığını sağlamak bunlardan sadece bir kaçıdır. Eğer bebek ilk  önce aktif emip daha sonra uyku haline geçiyorsa bebeğin gazının olabileceği  düşünülmeli, uygun pozisyonda gazını çıkartmaya çalışılmalıdır. Prematüre  bebeklerin çene kasları tam olarak gelişmediği için emme işlemi esnasında çok  çabuk yorularak uyku fazına geçebilirler. Bu nedenle özellikle biberon ile  beslerken parmağınızla çeneden destek sağlayarak bebeğinize yardımcı  olabilirsiniz. Lütfen sorularınızı ve gösterilmesini istediğiniz pozisyonları  yenidoğan hemşirelerine sorarak yardım alınız. Beslenme süresini 30 dakikayı  geçmeyecek şekilde ayarlayınız. Besleme ne kadar uzarsa öğün sayısı o kadar  azalır. Kilo kaybı o kadar da fazla olur.

Bebeğinizi beslenme sonrası sağ veya sol yan yana  yatırınız. Başı vücutla beraber %10 dereceye kadar dikleştirmede fayda vardır.  Aspirasyon beslenme sonralarında çok sık görülen bir komplikasyondur. Dikkat  edilmesi gerekir.

Prematüre bebeklerde kabızlık da nadir olmayan  bir durumdur. Uzun süreli kabızlıklarda doktorunuza başvurunuz.

Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde ve bebek bakım  odasında hemşireler tarafından bağırsak masajı eğitimi verilmektedir. Evde bu  masaj yöntemi size yardımcı olacaktır.

Beslenme esnasında bebeğinizin rengini ve  hareketlerini doğru gözlemlemeniz gerekir. Sağlıklı bir bebeğin rengi pembedir.  Bebeğin renginde hastane çıkışına göre sararma veya soluklaşma gözlemlerseniz  doktorunuza başvurunuz.. Beslenme esnasında ağız ve burun çevresinde morarma,  vücudunda genel bir renk değişikliği olursa beslemeyi kesip mutlaka bebeğinizi  gözlemleyip doktorunuza başvurunuz.

EVDE ENFEKSİYON  KONTROLÜ

Prematüre bebeklerin bağışıklık sistemleri tam  olarak gelişmediği için her türlü enfeksiyona açıktırlar. Bu nedenle  ziyaretçilere, özellikle okul çağı çocuklara kısıtlamalarda hassas  davranılmalıdır. Odasında oyuncak bulundurulacak ise; oyuncakların yıkanabilen,  toz tutmayan ve tüysüz olmasına dikkat edilmelidir.

El temizliği enfeksiyon kontrolünde birinci  basamaktır. Bebeğe dokunmadan evvel, alt temizliği sonrası el temizliğine özen  gösterilmelidir.

Tırnakların kısa kesilmesi ve mümkün olduğunca  takı takılmaması yine enfeksiyon açısından önemlidir.

SOLUNUM DURMASI –  APNE

Apne: Prematüre bebeklerde sık  görülen apne, beynin yeterli olgunluğa ulaşamamış olması ve göğüs kafesi  kaslarının kuvvetsizliğinden meydana gelmektedir.5 saniyeden daha kısa ve  kendiliğinden düzelen solunum durmaları fizyolojiktir. Yenidoğan yoğun bakım  ünitesinde çok sık karşılaşılan bu sorun bebek taburcu olduktan sonrada devam  edebilir.10 saniyeden daha uzun ve bebeğin dudaklarında morarma ve halsizlik  yapan solunum durması patolojiktir, uyarı verilmesi gerekir ve hemen doktorunuza  başvurun. Bebeğin evde apne yatağı ve monitörüne bağlanıp bağlanmayacağına  taburcu olmadan önce karar verilir. Kullanımı ve temini aileye taburculuk  planında anlatılır.

UYKU

Prematüre bebekler uykuya çok meyillidirler.  Özellikle beslenmeye ayrılan süre ne kadar çok uzarsa o kadar bebeğin  yorulmasından dolayı uykuya meyili artacaktır. Bu nedenle beslenmede harcanan  süreye dikkat edilmeli, beslenme ve uyku düzenleri iyi ayarlanmalıdır.

Büyüme hormonu uyku safhasında salgılanır. Bu  nedenle bebek uyurken itinalı davranılmalıdır. Bunun yanında oda lambasının  ayarlanır olması bebeğin gece gündüzü ayırt etmesi açısından faydalı olacaktır.  Gündüzleri daha hareketli bir yaşamdan geceleri uyku ve sessizliğe geçiş bebeğin  ev ortamına adaptasyonu yönünden önemlidir.

Gündüzleri odasında kısık sesli hafif bir müzik  çalınabilir. Fakat bilinmelidir ki ses seviyesinin yüksek olması henüz daha yeni  yeni olgunlaşmaya başlayan işitme organında kalıcı hasarlara neden  olabilir.

CİLT  BAKIMI

Bütün yenidoğanların olduğu gibi prematürelerin  de cildi hassas ve narindir. Özellikle prematürelerde kulak gibi kıkırdak  dokuların olduğu bölümler olgunlaşmadığı için sağ, sol yan yatırıldığında uzun  süre pozisyon değiştirilmemesine bağlı olarak kulaklarda yapışkanlıklar,  nekrozlar oluşabilir. Yine pozisyonel olarak baş bölgesinde düzleşmeler  görülebilir. Bu nedenle sık sık (3 saat ara ile) pozisyon değiştirmede, hassas  bölgelerine havlu, pet gibi malzemelerle desteklemekte fayda görülecektir.

Gözlerde yapışkanlıklar, çapaklanmalar ve hatta  akıntılar görülebilir. Bu durumda doktorunuza danışmakta fayda olacaktır. Göz  bakımını steril su ile yapabilirsiniz. Bir göze kullandığınız gazlı bezi diğer  gözde kullanmayınız, çünkü herhangi bir enfeksiyon söz konusu ise diğerine  bulaştırabilirsiniz. Eğer ki; gözlerde ödem, kızarıklık ve sarımtırak akıntı  varsa bu enfeksiyon olduğunu gösterebilir.

Ağız bakımında yine steril su kullanabilirsiniz.  Bebeğinizin damaklarda, dil üstünde beyaz partiküller olup olmadığına dikkat  ediniz. Böyle bir durumda serçe parmağınıza gazlı bez sarıp pamukçuk olan  bölgeyi steril su ile kazıma tarzında temizlemeniz önerilecektir. Emin  olmadığınız durumda doktorunuza başvurabilirsiniz.

Got anything to say? Go ahead and leave a comment!